المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠٠ - مبحث حال

شرح عربى:

هذا باب الحال‌

( الحال) عندنا (وصف) جنس شامل ايضا للخبر و النّعت (فضلة) اى ليست احد جزئى الكلام، فصل مخرج للخبر (منتصب مفهم فى حال) كذا، اى مبين لحال صاحبه، اى الهيئة الّتى هو عليها، فصل مخرج النّعت و التّمييز فى نحو « للّه درّه فارسا» (كفردا اذهب) اى فى حال تفرّدى، و لا يرد على هذا الحد نحو « مررت برجل راكب» لانّه مفهم فى حال ركوبه لانّ افهامه ضمنا.

و الغرض من تعريف الحال معرفة ما يقع عليه بعد معرفة استعمال العرب له منصوبا، لا معرفته ليحكم له بالنّصب، فلا يلزم الدّور على ادخال الحكم بالنّصب فى تعريفه، قاله والدى اخذا من كلام صاحب المتوسّط فى نظير المسألة.

ترجمه و شرح:

مبحث حال‌

مصنّف گويد:

حال عبارتست از وصفى كه فضله و منصوب بوده و بيان‌كننده حال و كيفيّتى از كيفيّات باشد مانند:

اذهب فردا (مى‌روم در حاليكه تنها مى‌باشم).

شارح گويد:

مقصود از « حال » ، حال نزد ما و باصطلاح نحوى‌ها مى‌باشد نه حال لغوى و كلامى و اصطلاح ديگر ارباب اصطلاح.

و كلمه « وصف » در تعريف، جنسى است كه شامل حال و خبر و نعت جملگى مى‌شود چه آنكه هرسه وصف بوده و صفت ذو الحال و مبتداء و موصوف را توضيح مى‌دهند.

و منظور از « فضلة » آنستكه حال يكى از دو جزء و دو ركن كلام‌

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌٢ ؛ ص١٠٠١